Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси

⌂ ЎЗ ҚР РУ EN

КИТАПҚА ТИГИЛГЕН НӘЗЕРЛЕР

Өзбекстан Президенти ҳәр дайым ҳәммемизди, әсиресе, жасларымызды китап оқыўға шақырып атыр. Бул әҳмийетли ҳәм керекли мәселени мәмлекетлик дәрежеге көтерип, китап басып шығарыўды, тарқатыўды жолға қоятуғын қатар қарарлар қабыл етилди.

Президентимиз жақында бул мәселеге қайта оралды. Жасларды мәденият, көркем өнер, физикалық тәрбия ҳәм спортқа тартыў, оларда хабар технологияларынан туўры пайдаланыў көнликпелерин қәлиплестириў, китап оқыўды үгит-нәсиятлаў, ҳаял-қызларды жумыс пенен тәмийинлеўге тоқталып, тийисли министрликлер, шөл­кемлер басшыларына тийкарғы 5 бағдар бойынша анық тапсырмалар берди.

Китап оқыўдың әҳмийети жөнинде, оның инса­ният цивилизациясында тут­қан орны жөнинде қатар мақалалар, китаплар жазыл­ған. Өзбекстанда, соның ишинде Қарақалпақстанда миллионлаған мектеп оқыўшылары, студентлер менен олардың устазлары адамзат жәмийети мың жыллар даўамында топлаған тәжрийбелерди мектеп ҳәм оқыў орынлары ушын таярланған сабақлықлардан үйренип атыр.

Ал, бизиң бүгинги гәпимиз әдебий китапларды оқыў мәселеси үстинде болып атыр.

Дәслепки әдебий шығарма болған Гомердиң дәстанлары аўыздан аўызға өтип, бизиң күнлеримизге дейин жетип келген, қарақалпақ халқының батырлық, ашықлық дәстанлары бүгинги күни де жасларымыз тәрепинен сүйип оқылады. Халық аўызеки әдебиятының үлгилери жазыўшы-шайырларымыз ушын йош ҳәм илҳам дереги болып хызмет етип киятыр. Демек, дүнья халықлары көркем әдебиятты дөреткен, оны әўладтан-әўладқа жеткерип келген, өз гезегинде шайырлар менен жазыўшылар халқының әрманларын, мәдениятын, дәстанларын өз шығармаларында сәўлелендирген. Нәтийжеде миллет әдебияты, мәденияты қәлиплесип ҳәм сол миллеттиң келбети болып хызмет еткен.

Өткен әсирлердеги зыялыларымыздан тартып, бүгинги азаматларымызға дейин ҳешбири көркем әдебиятты шетлеп өткен емес, көп китаплар оқыған ҳәм әдебий қаҳарманларды өз өмириниң идеалларына айландырып алған десек қәтелеспеймиз.

Бүгинги күни интернет тармақлары әлемди өрмекши аўы сыяқлы орап-шырмап алған заманда китап оқыў, әсиресе, мектеп оқыўшылары менен студент жаслар ортасында баспа китапларды оқыўдың кемип баратырғаны көпшиликти тәшўишке салмақта.

Дурыс, бир қатар объектив ҳәм субъектив себеплерге бола китап басып шығарыў, китап саўдасы, китапханалар дизиминде болған қыйыншылықлар ақыбетинде китапқа деген қызығыўшылық бираз кемиди. Пулы бар, интасы бар, бирақ шын мәнисиндеги көркем шығармалар дөретиўге уқыбы, потенциалы болмаған адамлардың шығарған китаплары оқыўшылардың сораўлары менен талапларына жуўап бере алмай қалды, солай етип суўысыў, немқурайдылық жүзеге келди.

Тағы бир тәрептен интернет, телевидение арқалы тарқалған хабарлар ағымы, кеўил ашар телевидение каналлары ҳәм интернет сайт­лары көпшиликти, әсиресе, жасларымызды тереңирек ойлаў, китап оқыўдан жаңылыстырып атырғаны сыр емес.

Президентимиздиң басламасы менен китап басып шығарыў, оларды орын­ларға жеткерип бериў, Қарақалпақстан Республикасына, сондай-ақ, ҳәр бир ўә­лаятқа жиберилген «Китаплар кәрўаны» кеминде 1 мил­лион дана китаптан ибарат болыўы кереклиги атап көрсетилди.

Өзбекстанның шексиз кең аймағына ийе екенлиги есапқа алынып, шеттеги аўылларда жасайтуғын жаслардың жаңа китаплар оқыўын тәмийинлеў мақсетинде «Библиобус»ларды елимизде ислеп шығарып, оларды иске қосыў, солай етип, көшпели китапханаларды ҳәрекетке келтириў режелестирилди. Бундай көшпели китапханалардың иске түсирилиўи менен китапқумар жасларымыздың саны тағы да артады.

Өзбекстан Президенти өз сөзинде жасларға китап пенен досласыўды үгит-нәсиятлаў менен бирге китапханаларды китап пенен байытыў кереклигин уқтырды. «Көп түкирсе көл болады», - дейди халқымыз. «Қәдирдан мектебиме китап саўға етемен!» акциясы әллеқашан басланып кетти. Ғалаба хабар қуралларында басшы хызметкерлердиң өзлери оқыған мектеплерге китаплар саўға еткенлиги жөнинде хабарлар басылмақта. Бундай ҳәрекетлер Қарақалпақстанда Президентимиз басламасы кең түрде қоллап-қуўатланып атырғанынан дәрек береди.

Ҳүрметли Журтбасшымыз елимиз тарийхы, онда жасап атырған халықлардың, ата-бабаларымыздың өтмиши китапларда, тарийхый көркем шығармаларда сәўлеленгенин атап көрсетти. Ким өз ата-бабасының, миллетиниң кешеги күни менен қызықпайды, дейсиз? Жасы үлкен әўладлардың елин душпанлардан қорғаўдағы ерлик ислери, мың жыллық мәденияты китапларда сүўретленген емес пе? Жасларымыз олардың ерликлерин, ибратлы ислерин оқып үйренип, санасына сиңдирсе, әлбетте, өз елин, өз халқын сүйетуғын, бабалар сыйынған ислам динине садық азаматлар болып камалға келеди.

Кейинги жылларда халқымыздың турмысында терең өзгерислер жүз берди, абаданлық артты, дәраматлар көбейди. Әсиресе, жасларымыздың билим алыўға, руўхый дүньясын байытыўға имканиятлары кеңейди. Олардың спорт пенен шуғылланыўына, дөретиўшилик пенен айланысыўына, ҳәр қыйлы дөгереклерге ағза болып, бойында бар талантын жүзеге шығарыўына жағдайлар жаратылды. Бундай имканиятлар бизиң жаслық дәўиримизде болмағаны қандай өкинишли. Шайыр­дың: «Эҳ, сениң жаслығың менде болса еди» деген қатарлары ерксиз ядға түседи.

Жасларымыздың арасында китап оқыўға қызығатуғынлары жүдә көп. Жас китапқумарлар таңлаўында әлем сырларынан хабардар жазыўшыларды таңландырып, Өзбекстан көлеминде бириншиликти қолға киргизген кегейлиши қызымыз Нурсулыў Қоқанованы көрип турып, «Жасларымыз китап оқымайды» деген сөзди айтыўға тилиң бармайды. Буннан бир-еки күн бурын Ибрайым Юсупов атындағы дөретиўшилик мектебине шеберлик сабақларын өтиўге келген белгили өзбек шайыры Рустам Мусырманның оқыған қосықларын ықлас пенен тыңлап, оның әтирапына жыйылып, жаз­ған китапларын сорағанын, шайыр қайтып баратырғанда оның менен хошласыўға келген жасларды көрип, олар китап оқыўға ықлассыз, деген ойды санаға келтире алмайсыз.

Дурыс, хабарлар ағымы кеңликлер, таўлар менен теңизлерди писент етпестен, ҳешбир тосқынлықларсыз әлемге таралып, илим жаңалықлары, әсиресе, цифр­лы технология мине деген фантастик жазыўшыларымыздың ушқыр қыялларынан да озып кеткен заманда бир қатар жаслардың керекли-керексиз хабарлар ағымына түсип қалып, китап оқыўдан қол үзип баратырғаны да ҳақ гәп. Соның ушын да Президентимиз Өзбекстанда жасап атырған, 14 жастан 30 жас аралығындағы 10 миллионнан аслам жасларымыздың келешеги ушын бас қатырып, жаслар тәрбиясына пүткил жәми­йетшиликтиң дыққат-итибарын қаратпақта.

Биз, жазыўшылар биринши гезекте китап оқыўдың тәрепдарымыз. Өзимиз дөреткен, типографияларда басылған китапларымыздың китап текшелеринде шаң басып жатқанының тәрепдары емес, ал қолдан қолға өтип, оқыла берип, муқабалары титилип кеткениниң тәрептарымыз. Жақында мен өзим он биринши класс­ты питкерген Шымбай ра­йоны «Тағжап» аўыл пуқаралар жыйыны аймағындағы 7-санлы мектепке барып, китапларымды саўға еттим. Өткен жылы «Билим» баспасында басылып шыққан «Зардушт» атлы романымды мектепте еле ҳешким қолына услап көрмегенин билип, өзимди өзим айып­ладым. Ойыма: — Ҳәр бир жазыўшы алды бурын жаңа шығармасын өз аўылласлары менен ортақласыўы керек екен, деген пикир келди. Анығында бул гәпти дәслеп ҳүрметли Президентимиз айтқан, атақлы жазыўшы, шайырлар, көр­кем өнер ғайраткерлер өзлери туўылған жерлер менен байланысты тиклесин, дөгереклер ашсын, оған жасларды тартсын, ал жергиликли ҳәкимиятлар оларға жағдай жаратып берсин, деген көрсетпе берген еди.

Шынында бизиң халқымыз: «Юсупов бизиң аўылласымыз, Қайыпбергенов бизиң районнан ямаса биз Аббаз шайырдың я Тилеўбергенниң аўылынанбыз» деп жерлеслери менен мақтанып жүреди. Тахта­көпирдеги 12-санлы, Қара­өзектеги 1-санлы мектеплердиң устазлары менен оқыўшыларының өз аўылласлары болған жазыўшы-шайырлар, көркем өнер ғайраткерлериниң атларын мақтаныш пенен тилге ал­ғанларының гүўасы болдық.

Халқымыздың мың жыллық өтмиши, жыйналған билимлери, мәденияты, үрп-әдетлери, сыйынған дини, арзыў-әрманлары миллий көркем әдебиятқа жәмленген. Олардың ишинен ең әҳмийетлилерин таңлап алып, басып шығарыў ҳәм жасларымыздың қолына жеткизиў излениўлерди, табанлы мийнетти, уқып ҳәм талантты талап етеди. Қарақалпақстан зыялыларында бундай имканиятлар бар, әлбетте.

Бүгин жасларымыздың нәзери китапларға қаратылған. Китап оқыўды турақлы әдетке, зәрүрли көнликпеге айландырыў болса ҳәммемиздиң исимиз.

Кеңесбай Каримов,

Қарақалпақстан халық шайыры,

Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниң депутаты.