Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси

⌂ ЎЗ ҚР РУ EN

ЖӘМИЙЕТЛИК ОЙ-ПИКИР ЙЕЛЕРИ БОЛЫЎ— ЎАТАНҒА ПИДАЙЫЛЫҚ ҮЛГИСИ

Президентимиз Шавкат Мирзиёевтиң «Әдебият ҳәм көркем өнерди, мәдениятты раўажландырыў ­ халқымыздың руўхый дүньясын жетилистириўдиң беккем тийкары» атамасындағы баянатынан кейинги ойлар

Ҳәр бир заман ҳәм мәканда тәғдирине дөретиўши болыўдай жуўапкершилик жүкленген инсанлар көп болған. Булар әлбетте, нешше мың жыллардан берли мәнаўиятымыз ғәзийнесин байытып, миллий сана-сезимимизди тәрбиялап келген уллы бабаларымыз қалдырған ҳикметли китаплар, сазлар, сүўретлеў өнери шығармалары, кино, театр сахналарында халқымыздың санасын байытқан руўхыйлық булақлары болып, бүгинги күнде де хал­қымызға хызмет етип келмекте.

Булар ҳаққында ойлағанда Президентимиздиң жақында елимиздиң дөретиўши зыялылары менен ушырасыўында жасаған «Әдебият ҳәм көркем өнерди, мәдениятты раўажландырыў ­ халқымыздың руўхый дүньясын жетилистириўдиң беккем тийкары» атлы баянатындағы дәўир руўхына үнлес пикирлер, сын көзқараслардан сана-сезимимиздиң оянып атырғанын сезинбей, өзимиздиң дөретиўшилик мийнетлеримизден кеўлимиз толмай атырғанын байқамай илажымыз жоқ.

Усы орында жақында ғана интернетте оқыған бир мақаладағы пикирлер ядыма түсти. Бул мақалада 1970-жылларда әдебиятқа кирип келген әўлад ўәкиллери ҳаққындағы пикирлер баян етилген еди. «Пикир етиў — ояныўдың басланыўы ҳәм ояныўдың өзи болыўы да мүмкин. Адам өзин-өзи үйренип атыр екен, демек оянып атыр, тәбийғый түрде өзине-өзи «Мен киммен», «ким едим», «ким боламан» деген сораўларға жуўап тапқысы келеди. Жоқарыда тилге алынған әўлад әдебиятқа усы сораўлар менен кирип келгендей».

Президентимиздиң баянатында әйне дәўир ҳәм дөретиўши, дөретиўши ҳәм дәўир ҳаққындағы қымбатлы пикирлерди оқыр екенмен (дөретиўшилик орталық сынға алынған болса да), кеўлимдеги миллий мақтаныш, журтыма, азат ҳәм абат турмысымызға болған мақтаныш сезимлери өскендей болды.

«Елимиздеги бүгинги дөретиўшилик орталықты бақласақ, ол қандай да бир иркилиске түсип, бир орында тепсинип турғандай, көпшилик дөретиўшилеримиз өзиниң тәшўишлери ҳәм машқалалары менен араласып қалғандай көзқарасты пайда етеди. Неге дегенде, мәденият ҳәм көркем өнер ғайраткерлери бәрқулла жәмийеттиң ең алдынғы қатарларында болыўы, өз шығармалары, белсенди пуқаралық позициясы менен адамларды ийгиликли мақсетлер менен шеклерге қарай баслаўы, илҳамландырыўы керек емес пе?».

Соның менен бирге Президентимиз «Заман менен үнлес дөретиўшилик етип, басқаларға өрнек ҳәм үлги көрсетип атырған пидайы, белсенди зыялыларымыздың көпшилик бөлегин бүгин дөгеремизде көриў жеке маған үлкен қуўаныш бағышлайды. Олардың дөретиўшилик жумыслары менен табыслары, атап айт­қанда, Өзбекистанның бүгинги турмысына бағышланған мазмунлы шығармалары туўралы узақ сөз етиў мүмкин ҳәм бул ушын биз олардан миннетдармыз», деп атап өтип, дөретиўшилик ийелериниң мийнетине үлкен баҳа берди.

Бундай баҳа ел-журттың тәшўишин өз машқаласы, халық ушын хызмет етиўди өмириниң мазмуны деп билген, кишкене бир хошаметлеў ҳәм жақсы сөзден кеўли көтерилиўши дөретиўшилик ийелериниң қәлбин ийгиликли нийетлер, таза сезимлерге толтырыўы, сана-сезими ҳәм пикириниң раўажланыўына хызмет етиўи сөзсиз. Қалай болғанда да елдиң дәртин, қуўаныш-тәшўишлерин өзиники деп билген дөретиўши ғана халық қәлбинен орын алыўына гүман жоқ.

Бүгинги күнде әдебиятымыз жаңаланыў ҳәм раўажланыў басқышына кирди. Биринши Президентимиз әдебият тарийхына нәзер салып, былай деген еди: «Аўызеки дөретиўшилик үлгилеринен тартып, бүгинги күнде китапханаларымыз ғәзийнесинде сақланып атыр­ған мың-мыңлап қолжазбалар, оларда жәмленген тарийх, әдебият, көркем өнер, сиясат, әдеп-икрамлылық, философия, медицина, математика, минерология, химия, астрономия, архитектура, дийқаншылық ҳәм басқа да тараўларға тийисли баҳалы шығармалар бизиң уллы мәнаўий байлығымыз. Бундай үлкен мийрасқа ийе болған халық дүньяда кемнен-кем табылады».

Дүньяда бийтәкирар бундай миллий ғәзийнеден күш, илҳам алып атырған биз дөретиўшилер, миллий өзлигимизди аңлаў, адамлардың сана-сезиминиң өзгериўине хызмет етиў, мәнаўий қәдириятларымызды раўажландырыў жолында Президентимиздиң исеними ҳәм үлкен итибарына жуўап ретинде тыным билмей дөретиўимиз, заманымыз қаҳарманларының образы, азат ҳәм абат, тыныш ҳәм гөззал турмысымызды көркем шығармаларымызға бас тема етип алыўымыз керек.

Дөретиўшилер ушын жаратылып атырған имканиятлар көлеми кейинги қабыл етилген қарарларда журналистлердиң, спорт шеберлери, сүўретшилер, кинематографлар, әдебиятшылар, барлық дөретиўшилердиң илҳам қанатларының күшли ҳәм қәлемлериниң өткир болыўына ийтермелемекте.

Президентимиз 2016-жыл декабрь айында Шоманай районында болғанында қарақалпақ әдебиятына да үлкен итибар берип айтқан сөзлери кешегидей ядымда. Оның бул сапарынан ке­йин республикамызды социаллық-экономикалық раўажландырыўға байланыслы қарарлар менен бирге қарақалпақстанлы зыялылар ушын үлкен ғамқорлықлар жаратылды. Жазыўшылар, шайырлар, илим ҳәм көркем өнер ўәкиллери ушын бағ жаратыў, И.Юсупов атындағы жас талантлылар мектебин қурыў, әдебият ўәкиллериниң музейлерин шөл­кемлестириў бойынша алып барылып атырған жумыслар қәлем ийелерин оғада руўхландырмақта.

Президентимиз сол ушырасыўда қарақалпақ әдебияты ҳаққында былай деген еди: «Мен көбинесе досларыма олардың өзлеринен еситкен «Айт, сен, Әжинияздың қосықларынан» деп өтиниш етер едим ҳәм олар бул өтинишимди орынлар еди. Усылайынша мен Жолмурза Аймурзаев, Хожабек Сейитов, Тилеўберген Жумамуратов, Турдымурат Нажимов, Садық Нурымбетов, Аббаз Дабылов, кейин ала «Өзбекистан Қаҳарманы» деген жоқары атаққа миясар болған Ибрайым Юсупов, Төлепберген Қайыпбергенов сыяқлы үлкен шайыр ҳәм жазыўшылардың шығармалары менен танысып, қарақалпақ халқының үрп-әдет ҳәм қәдириятлары, дәрти менен әрманлары ҳәм арзыў-умтылыслары ҳаққында бай түсиникке ийе болғанман.

Мине усындай устазлар изинен барып, бүгинги күнде жемисли дөретиўшилик етип атырған Өзбекистан ҳәм Қарақалпақстан халық шайырлары ҳәм жазыўшылары Жийенбай Избасқанов, Кеңесбай Каримов, Оразбай Әбдирахманов, Гүлистан Аннақлычева, Муратбай Нызанов ҳәм басқа да онлаған дөретиўшилердиң шығармаларын имканым барынша гүзетип барыўға ҳәрекет етемен».

Бүгин қарақалпақстанлы ҳәр бир дөретиўши Президентимиздиң бундай үлкен баҳасы ҳәм исенимине ылайық болыў ушын пида­йылық пенен мийнет етпекте. Әлбетте, Президентимиздиң дөретиўшилерге қойып атырған ўазыйпаларының алдында бул жумыслар жүдә аз екенлигин аңлап жетпектемиз.

Бүгинги күнде Президентимиз атап өткениндей, шығармаларымызда жаңа руўх, жаңа изленислердиң болыўы ушын халықтың дәрт ҳәм тәшўишлери, арзыў-умтылыслары менен бирге жасаўымыз, ҳәмийше халық пенен бирге болыўымыз лазым. Үлкен жаратыўшылық ислерин, барлық тараўда әмелге асырылып атырған реформаларды, табыс ҳәм шеклерди жаңа шығармаларда сәўлелендириў әйне биз дөретиўшилердиң мойнында.

Президентимиз Шавкат Мирзиёев «Миллионлаған адамлардың итибарында бол­ған, мәденият, әдебият ҳәм көркем өнер деген муқаддес дәргайға қәдем таслаған ҳәр бир дөретиўши, әлбетте, бәринен бурын өз халқының жүрегине қулақ салып, оның дәртине дәрман болыўға умтылады. Сизлердиң бәршеңизди мен өзиниң дөретиўшилик жумысы менен мине, усындай турмыслық исенимге өмиринше әмел етип киятырған пидайы инсанлар, деп билемен.

Мен усы жерде бурын билдирген бир пикиримди және тәкирарлап айтпақшыман. Бизиң ҳәўес етсе арзыйтуғын уллы тарийхымыз бар. Ҳәўес етсе арзыйтуғын уллы бабаларымыз бар. Ҳәўес етсе арзыйтуғын бийбаҳа байлықларымыз бар. Мен исенемен, несип етсе, ҳәўес етсе арзыйтуғын уллы келешегимиз, уллы әдебиятымыз ҳәм көркем өнеримиз де әлбетте, болады», деген пикирди үлкен исеним менен айтып өтти.

Дөретиўшилик ийелеринде изинен ерте алыў қәбилети, руўхыятқа, жүреклерге тәсир өткериў қәсийети бәлент екен, биз әлбетте, буннан нәтийжели пайдаланып, елимизге хызмет етиўимиз ҳәм қарыз, ҳәм парыз. Неге дегенде, халқының дәрти менен қуўанышына шерик болыў, олардың жүрегине жол табыў ҳәм бул жолда бахытқа ерисиўден артық жоқары мақсет бар ма инсанға!

Солай екен, елимиз дөретиўшилериниң жәмийетлик ой-пикир ийелерине айланыўында азат ҳәм абат турмысымыз кең ҳәм рәўан жол ашып бермекте. Барлық дөретиўшилеримизге бул жолда өткир қәлем, сезгир жүрек, тасқын илҳам тилеп қаламыз.

 

                                                                        Гүлистан  АННАҚЛЫЧЕВА,
«Қарақалпақ әдебияты» газетасының Бас редакторы,
Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесиниӊ депутаты, Сенатор.