Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси

⌂ ЎЗ ҚР РУ EN

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққында Қарақалпақстан Республикасының Нызамы (жаӊа редакция)

ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЫЗАМЫ
28.08.1999 ж. № 471/I

ПУҚАРАЛАРДЫҢ ӨЗИН-ӨЗИ БАСҚАРЫЎ
УЙЫМЛАРЫ ҲАҚҚЫНДА
(жаңа редакция)

Бул редакция 05.07.2013 ж. 162-ХIII-cанлы ҚР Нызамы менен тастыйықланған

1-бап. Улыўма режелер (1-10-статьялар)

2-бап. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ўәкилликлери (11-19-статьялар)

3-бап. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысын шөлкемлестириў (20-25-статьялар)

4-бап. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының экономикалық тийкарлары (26-28-статьялар)

5-бап. Жуўмақлаўшы режелер (29-33-статьялар)

 

1-БАП. УЛЫЎМА РЕЖЕЛЕР

1-статья. Усы Нызамның мақсети

Усы Нызамның мақсети пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысы тараўындағы қатнасықларды тәртипке салыўдан ибарат.

 

2-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары

ҳаққында нызамшылық

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққындағы нызамшылық усы Нызам ҳәм басқа да нызам актлеринен ибарат.

 

3-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў түсиниги

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыўы пуқаралардың жергиликли әҳмийетке ийе мәселелерди өз мәплеринен, раўажланыўдың тарийхый өзгешеликлеринен, сондай-ақ миллий ҳәм руўхый қәдириятлардан, жергиликли үрп-әдетлерден ҳәм дәстүрлерден келип шыққан рәўиште шешиў барысындағы Өзбекстан Республикасы ҳәм Қарақалпақстан Республикасы Конституциялары ҳәм нызамлары менен кепилленетуғын бийғәрез жумыс болып табылады.

 

4-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў ҳуқықы

Пуқаралар поселкаларда, аўылларда, сондай-ақ қалалардағы, поселкалардағы ҳәм аўыллардағы мәкан-кеңеслерде өзин-өзи басқарыў менен байланыслы өз конституциялық ҳуқықын пуқаралардың сайлаў ҳуқықлары кепилликлерине муўапық пуқаралар жыйынлары (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысы) арқалы әмелге асырады.

Пуқаралар жынысы, расасы, миллети, тили, дини, социаллық шығысы, көз-қарасы, жеке ҳәм жәмийетлик жағдайына қарамастан тиккелей яки өзлериниң сайлап қойылатуғын ўәкиллери арқалы өзин-өзи басқарыўда тең ҳуқықларға ийе.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыўға тийисли ҳуқықларын шеклеў қадаған етиледи.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысына мәмлекетлик уйымлардың ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының араласыўына жол қойылмайды.

 

5-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының тийкарғы принциплери

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының тийкарғы принциплери нызамлылық, инсан ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплериниң үстинлиги, демократизм, жәриялылық, социаллық әдиллик, жергиликли әҳмийетке ийе мәселелерди шешиўде ғәрезсизлик, жәмийетлик тийкарда өз-ара жәрдем, социаллық шериклик, жергиликли үрп-әдетлер ҳәм дәстүрлерди есапқа алыўдан ибарат.

 

6-статья.  Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў аймақлары

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыўы Қарақалпақстан Республикасының пүткил аймағында әмелге асырылады. Поселкалар, аўыллар, сондай-ақ қалалардағы, поселкалардағы ҳәм аўыллардағы мәкан-кеңеслер пуқаралардың өзин-өзи басқарыўының аймақлық бирликлери болып есапланады (буннан кейин текстте тийисли аймақ деп жүргизиледи).

Поселкаларды ҳәм аўылларды дүзиў, бириктириў, бөлиў ҳәм сапластырыў, сондай-ақ олардың шегараларын белгилеў ҳәм өзгертиў, оларға атама бериў ҳәм олардың атамаларын өзгертиў нызамшылықта белгиленген тәртипте әмелге асырылады.

Қалалардағы, поселкалардағы ҳәм аўыллардағы мәкан-кеңеслерди дүзиў, бириктириў, бөлиў ҳәм сапластырыў, сондай-ақ олардың шегараларын белгилеў ҳәм өзгертиў, оларға атама бериў ҳәмде олардың атамаларын өзгертиў пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының өтинишлери тийкарында жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары тәрепинен Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси белгилеген тәртипте әмелге асырылады.

 

7-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жумысын мәмлекет тәрепинен қоллап-қуўатлаў

Мәмлекетлик уйымлар пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысларын әмелге асырыў ушын зәрүр мүмкиншиликлер жаратады, нызамшылық пенен берилген ўәкилликлерин әмелге асырыўда оларға көмеклеседи.

 

8-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары

Поселкалар, аўыллар, сондай-ақ қалалардағы, поселкалардағы ҳәм аўыллардағы мәкан-кеңеслер пуқараларының жыйынлары (буннан кейин текстте пуқаралар жыйыны деп жүргизиледи) пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары болып есапланады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары мәмлекетлик ҳәкимият уйымлары қурамына кирмейди ҳәм өзлерине нызамшылық пенен берилген ўәкилликлерин тийисли аймақ шеңберинде әмелге асырады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары юридикалық шахс ҳуқықларынан пайдаланады, белгиленген үлгидеги мөрге ийе болады ҳәм Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси тәрепинен белгиленген тәртипте жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларында дизимге алыныўы керек.

 

9-статья. Пуқаралар жыйыны

Пуқаралар жыйыны халықтың мәплерин билдиреди ҳәм оның атынан тийисли аймақта ҳәрекет етиўши қарарлар қабыл етеди.

Пуқаралар жыйынында он сегиз жасқа шыққан ҳәм тийисли аймақта турақлы жасап атырған шахслар қатнасады.

Пуқаралар жыйыны уйымлары төмендегилер:

- пуқаралар жыйыны кеңеси;

- пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар;

- тексериў комиссиясы.

 

10-статья. Пуқаралар жыйыны ҳаққында реже

Пуқаралар жыйыны өзи тастыйықлаған реже тийкарында жумыс алып барады. Пуқаралар жыйыны ҳаққында режеде төмендеги мағлыўматлар болыўы шәрт:

пуқаралар жыйынының атамасы;

пуқаралар жыйыны аймағы;

пуқаралар жыйыны ҳәм оның уйымларының ўәкилликлери;

пуқаралар жыйынын (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын) шақырыў тәртиби;

пуқаралар жыйыны кеңесин дүзиў тәртиби;

пуқаралар жыйыны баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин сайлаў, сондай-ақ пуқаралар жыйыны уйымларының басқа да лаўазымлы шахсларын сайлаў, тастыйықлаў ҳәм тайынлаў тәртиби;

пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссияларын дүзиў, қайта шөлкемлестириў ҳәмде олардың жумысын тоқтатыў тәртиби;

пуқаралар жыйыны тексериў комиссиясын дүзиў ҳәм оның жумысын тоқтатыў тәртиби;

пуқаралар жыйын баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлериниң ўәкилликлери;

пуқаралар жыйын жуўаплы хаткериниң, «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмеси басшысының, пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйиниң ўәкилликлери;

пуқаралар жыйыны жумысының экономикалық тийкары;

пуқаралар жыйынын қайта шөлкемлестириў ҳәм оның жумысын тоқтатыў тәртиби.

Пуқаралар жыйыны ҳаққында режеде нызамшылыққа қайшы келмейтуғын басқа да мағлыўматлар болыўы мүмкин.

Пуқаралар жыйыны ҳаққындағы үлги реже Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумы тәрепинен тастыйықланады.

 

 

2-БАП. ПУҚАРАЛАРДЫҢ ӨЗИН-ӨЗИ БАСҚАРЫЎ УЙЫМЛАРЫНЫҢ ЎӘКИЛЛИКЛЕРИ

 

11-статья. Поселка, аўыл ҳәм қаладағы мәкан пуқаралар жыйынының ўәкилликлери

Поселка, аўыл ҳәм қаладағы мәкан пуқаралар жыйыны:

пуқаралар жыйыны баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин, пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссияларының ҳәмде тексериў комиссиясының баслықларын ҳәм ағзаларын сайлайды;

пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) кеңесгөйлериниң ҳәм пуқаралар жыйыны кеңеси аппаратының санлы қурамын белгилейди, пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) усынысына муўапық пуқаралар жыйынының жуўаплы хаткерин тастыйықлайды;

пуқаралар жыйыны кеңеси ҳәм пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар жумысының тийкарғы бағдарларын белгилейди;

пуқаралар жыйынының жумыс алып барыў бағдарламасын ҳәм шығынлар сметасын, аймақты комплексли раўажландырыўды тәмийинлеўге, тийисли аймақ шеңберинде абаданластырыўға, көгалландырыўға ҳәм санитариялық жағдайын жақсылаўға қаратылған иләжлар жобаларын тастыйықлайды;

халықтың социаллық жақтан төмен қатламларын қоллап-қуўатлаў бойынша илажларды әмелге асырады, усы мақсетте орайластырылған рәўиште ажыратылатуғын мәмлекетлик қаржылардан нызамшылықта белгиленген тәртипте мақсетли ҳәм нәтийжели пайдаланыўын тәмийинлейди;

ҳәр шеректе пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлери, пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялары ҳәмде тексериў комиссиясы басшылары, «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмеси басшысы, пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйиниң есабатларын тыңлайды;

тийисли аймақта нызамлар ҳәм басқа да нызам актлериниң орынланыўы, соның ишинде, исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплериниң сақланыўы, коммуналлық хызмет көрсетиў шөлкемлери тәрепинен коммуналлық хызметлер көрсетиў сапасы, имаратлар қурыў ҳәмде ҳәўлилер ҳәм турақ-жайлар әтирапындағы аймақларды сақлаў қағыйдаларының сақланыўы, жерлерден пайдаланыў ҳәм оларды қорғаў үстинен жәмийетлик қадағалаўды әмелге асырады;

Өзбекстан Республикасы Президенти сайлаўы бойынша, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисиниң Нызамшылық палатасына, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесине, халық депутатлары районлық ҳәм қалалық Кеңеслерине  сайлаў бойынша участкалық сайлаў комиссияларының ағзалығына талабанларды тийисли округлик сайлаў комиссияларына, сондай-ақ референдум өткизиў бойынша участка комиссияларының ағзалығына талабанларды референдум өткизиў бойынша тийисли округ комиссияларына усынады;

халық депутатлары районлық, қалалық Кеңеси депутатлығына талабан усыныў ҳаққында қарар қабыл етеди;

тойлар ҳәм басқа да мерекелерди өткизиў бойынша усыныслар береди;

жылдың ҳәр шерегинде Қарақалпақстан Республикасы, районлар ҳәм қалалар атқарыўшы уйымлары басшыларының пуқаралар жыйынлары жумысы тараўына кириўши мәселелер бойынша есабатларын тыңлайды. Пуқаралар жыйынларының есабатлар ҳаққындағы протоколлары тийислисинше Қарақалпақстан Республикасы Министрлер Кеңесине жибериледи, олар бул протоколлардың есабын жүргизеди, пуқаралар жыйынларының мүрәжатлары қарап шығылыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырады;

қоршап турған орталықты қорғаў, аймақтың санитариялық жағдайы, оны абаданластырыў ҳәмде көгалландырыў мәселелери бойынша өз ўәкиллиги шеңберинде тийисли аймақта жайласқан кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлер басшыларының есабатларын тыңлайды ҳәмде олардың нәтийжелери бойынша қарарлар қабыл етеди;

өз қаржыларын қәлиплестиреди, пуқаралар жыйыны мүлкине ийелик етеди, оннан пайдаланады ҳәм оған бийлик етеди, финанслық қаржылардың сарыпланыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырады;

нызамшылықта белгиленген тәртипте тийисли аймақта исбилерменлик субъектлерин, соның ишинде шаштәрезхана, аяқ-кийим оңлаў ҳәм тигиў бойынша устаханалар, халық өнерментшилиги цехларын ҳәм халыққа турмыслық хызмет көрсетиўши басқа да шөлкемлерди пайда етеди, қайта шөлкемлестиреди ҳәм сапластырады (олардың хызметин тоқтатады);

социаллық инфраструктураны раўажландырыў, тийисли аймақты абаданластырыў, көгалландырыў ҳәм санитариялық жақтан тазалаў, кем тәмийинленген шаңарақлардың турақ-жайларын ҳәм квартираларын оңлаўда, сондай-ақ коммуналлық хызметлерди төлеўде жәрдем көрсетиў ушын ықтыярлы тийкарда физикалық шахслардан қаржы жыйнаў, юридикалық шахслардың қаржыларынан шәртнама тийкарында пайдаланыў ҳаққында қарарлар қабыл етеди;

қоршап турған орталықты қорғаўға көмеклеседи;

гүзарлар дүзиў бойынша мәселелерди көрип шығады;

ҳәкимшилик-аймақлық бирликлер ҳәм мәкан-кеңеслердиң шегараларын өзгертиў, мәкан-кеңеслер, көшелер, майданлар ҳәм басқа да объектлерге атама бериў ҳәм олардың атамаларын өзгертиў ҳаққында тийисли районлар, қалалардың мәмлекетлик уйымларына өтинишлер киргизеди;

жер участкаларын бериў (реализация етиў) мәселелерин қарап шығыўшы районлық, қалалық комиссиясына өз ўәкилин жибереди;

ҳәр бир дийқан хожалығын хожалық китабына киргизип, онда дийқан хожалығының қурамы ҳаққындағы, хожалық баслығы яки оның ўазыйпасын атқарыўшы шахс ҳаққындағы, сондай-ақ дийқан хожалығының шөлкемлестириўшилик-ҳуқықый түри (юридикалық шахс шөлкемлестирген яки шөлкемлестирмеген ҳалда) ҳаққындағы мағлыўматларды киргизип қояды;

коммуналлық төлемлердиң өндирилиўин тәмийинлеў, ыссылық ҳәм электр энергиясынан, ыссы ҳәм суўық суўдан үнемли пайдаланыў бойынша илажлар өткериўде, тийисли аймақты абаданластырыў ҳәм көгалландырыў, турақ-жайлар ҳәм ҳәўлилерди үлгили сақлаўға тийисли жумысларды ықтыярлы рәўиште шөлкемлестириўде шәртнама тийкарында көмеклеседи;

мәмлекетлик ҳәм хожалық басқарыў уйымлары, банклер, мәмлекетлик емес коммерцияллық емес шөлкемлер ҳәм басқа да шөлкемлер менен биргеликте кем тәмийинленген шаңарақлардан болған жасларға, соның менен бирге оларға неке дүзиўде ҳәм тойларын өткизиўде қосымша материаллық жәрдем көрсетеди;

тийисли аймақ шеңберинде жайласқан (жасап атырған) исбилерменлик субъектлери, соннан, шаңарақлық исбилерменлик субъектлери тәрепинен кредитлер алыныўында белгиленген тәртипте кепил болады.

Поселка, аўыл ҳәм қаладағы мәкан-кеңес пуқаралары жыйыны нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

Қаладағы мәкан-кеңес, сондай-ақ қурамында мәкан-кеңеслер дүзилмеген поселка ҳәм аўыл пуқаралары жыйыны усы статьяда нәзерде тутылған ўәкилликлерден тысқары, пуқаралар жыйыны аймағы бойынша нәзерде тутылған қаржылардан келип шыққан ҳалда кем тәмийинленген шаңарақларға материаллық жәрдем көрсетиў ҳәм ер жетпеген балалары болған мүтәж шаңарақларға, еки жасқа толмаған балалары бар жумыс ислемейтуғын аналарға, сондай-ақ бюджет мәкемелеринде ислейтуғын аналарға ҳәмде олардың орнын басыўшы шахсларға напақалар тайынлаў ҳаққындағы мәселелерди шешеди, шаңарақларды мәмлекет тәрепинен социаллық қоллап-қуўатлаў мақсетлерине орайластырылған рәўиште ажыратылатуғын қаржылардан мақсетли ҳәм нәтийжели пайдаланыўын тәмийинлейди.

Қурамында мәкан-кеңес дүзилген поселка, аўыл пуқаралар жыйыны поселкадағы ҳәм аўылдағы мәкан-кеңес пуқаралар жыйынларына көмеклеседи, олардың орайластырылған рәўиште ажыратылған мәмлекетлик қаржылардан қалай пайдаланып атырғанлығы ҳаққындағы есабатларын тыңлайды.

 

12-статья. Поселка ҳәм аўылдағы мәкан-кеңес пуқаралар жыйынының ўәкилликлери

Поселка ҳәм аўылдағы мәкан-кеңес пуқаралар жыйыны:

пуқаралар жыйынының баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин, пуқаралар жыйыны жумысының баслы бағдарлары бойынша комиссияларының ҳәмде тексериў комиссиясының баслықларын ҳәм ағзаларын сайлайды;

пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) кеңесгөйлери ҳәм пуқаралар жыйыны кеңеси аппаратының санлы қурамын белгилейди, пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) усынысы менен пуқаралар жыйынының жуўаплы хаткерин тастыйықлайды;

халықтың социаллық жақтан төмен қатламларын қоллап-қуўатлаў бойынша илажларды әмелге асырады, усы мақсетте орайластырылған рәўиште ажыратылатуғын мәмлекетлик қаржылардан нызамшылықта белгиленген тәртипте мақсетли ҳәм нәтийжели пайдаланыўын тәмийинлейди;

ҳәр шеректе пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлери, пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссияларының ҳәмде тексериў комиссиясының басшылары, «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмеси басшысы, пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйиниң есабатларын тыңлайды;

тийисли аймақта нызамлар ҳәм басқа да нызам актлериниң орынланыўы, соның ишинде, исбилерменлик субъектлериниң ҳуқықлары ҳәм нызамлы мәплериниң сақланыўы, коммуналлық хызмет көрсетиў шөлкемлери тәрепинен коммуналлық хызметлер көрсетиў сапасы, имаратлар қурыў ҳәмде ҳәўлилер ҳәм турақ-жайлар әтирапындағы аймақларды сақлаў қағыйдаларына бойсынылыўы, жерлерден пайдаланыў ҳәм оларды қорғаў үстинен жәмийетлик қадағалаўды әмелге асырады;

финанслық қаржылардың сарыпланыўы үстинен қадағалаўды шөлкемлестиреди;

тийисли аймақты абаданластырыў ҳәм көгалландырыў бойынша илажлар жобасын белгиленген тәртипте тастыйықлайды;

мәмлекетлик ҳәм хожалық басқарыў уйымлары, банклер, мәмлекетлик емес коммерцияллық емес шөлкемлер ҳәм басқа да шөлкемлер менен биргеликте кем тәмийинленген шаңарақлардан болган жасларға, соның менен бирге оларға неке дүзиўде ҳәм тойларын өткизиўде қосымша материаллық жәрдем көрсетеди;

тийисли аймақ шеңберинде жайласқан (жасап атырған) исбилерменлик субъектлери, соннан, шаңарақлық исбилерменлик субъектлери тәрепинен кредитлер алыныўында белгиленген тәртипте кепил болады;

пуқаралар жыйыны аймағы бойынша нәзерде тутылған қаржылардан келип шыққан ҳалда кем тәмийинленген шаңарақларға материаллық жәрдем көрсетиў ҳәм ер жетпеген балалары болған мүтәж шаңарақларға, еки жасқа толмаған балалары бар жумыс ислемейтуғын аналарға, сондай-ақ бюджет мәкемелеринде ислейтуғын аналарға ҳәмде олардың орнын басыўшы шахсларға напақалар тайынлаў ҳаққындағы мәселелерди шешеди, шаңарақларды мәмлекет тәрепинен социаллық қоллап-қуўатлаў мақсетлерине орайластырылған рәўиште ажыратылатуғын қаржылардан мақсетли ҳәм нәтийжели пайдаланыўын тәмийинлейди.

Қаладағы ҳәм аўылдағы мәкан-кеңес пуқаралар жыйыны нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

 

13-статья. Пуқаралар жыйыны кеңесиниң ўәкилликлери

Пуқаралар жыйынының қарарларын орынлаў ҳәм пуқаралар жыйынлары аралық дәўириндеги пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының күнделикли жумысларын әмелге асырыў ушын пуқаралар жыйынының кеңеси дүзиледи.

Пуқаралар жыйыны кеңеси қурамына пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы), оның кеңесгөйлери, жуўаплы хаткери, пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйи, «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмеси басшысы киреди.

Пуқаралар жыйынының кеңеси:

пуқаралар жыйынын (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын) шақырады;

пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар жумысын муўапықластырады, қәўендерлик шөлкемлер ҳәм басқа да шөлкемлер менен биргеликтеги иләжларды өткереди;

пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) усынысы менен пуқаралар жыйыны кеңесиниң аппаратын дүзеди;

Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисиниң Нызамшылық палатасы, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси, халық депутатлары районлық ҳәм қалалық Кеңеслери депутатларына олардың сайлаўшылар менен ушырасыўларын шөлкемлестириўде, пуқараларды қабыллаўда, олардың өз сайлаў участкаларында басқа да ўәкилликлерин әмелге асырыўында көмеклеседи;

ғалаба-сиясий, руўхый ағартыўшылық, мәдений, спорт илажларын ҳәм басқа да илажларды, сондай-ақ қорғалатуғын тәбийий аймақларды пайда етиў, қорғаў ҳәм олардан пайдаланыў бойынша илажларды өткериўде, тийисли аймақтың, суў тәмийнаты дереклериниң, турақ-жайлардың, билимлендириў мәкемелериниң санитариялық ҳәм экологиялық жағдайы, өртке қарсы қәўипсизлик талапларының, ҳайўанларды сақлаўдың ветеринария-санитариялық қағыйдаларының, саўда қағыйдалары ҳәм пуқараларға хызмет көрсетиў мәдениятының сақланыўы үстинен қадағалаўды әмелге асырыўда тийисли мәмлекетлик уйымларға көмеклеседи;

ҳаял-қызлардың ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерин қорғаўға, олардың жәмийетлик турмыстағы, шаңарақта руўхый әдеп-икрамлылықты пайда етиўдеги, жас әўладты тәрбиялаўдағы ролин көтериўге қаратылған илажларды көреди;

дизимнен өтпеген диний шөлкемлер ҳәрекет етиўиниң алдын алыў, пуқаралардың диний көз-қарасы еркинлиги ҳуқықларының сақланыўын тәмийинлеў, диний көз-қарасты мәжбүрлеп сиңдириўге жол қоймаў илажларын көреди, хүждан еркинлиги ҳәм диний шөлкемлер ҳаққындағы нызам талапларының орынланыўына байланыслы болған басқа да мәселелерди қарап шығады;

жас әўладты тәрбиялаў мәселелери бойынша билимлендириў мәкемелери менен биргеликте ислеседи;

өзгелер күтимине мүтәж жалғыз қартайған пуқараларға патронажлық жәрдеминиң усы мақсетте ажыратылған мәмлекетлик бюджет қаржылары есабынан көрсетилиўине көмеклеседи;

тийисли аймақта жасаўшы пуқаралардың бәнтлигин тәмийинлеўге, соның менен бирге үйинде жумыс ислеўин шөлкемлестириўге көмеклеседи;

тийисли аймақтағы халықтың абаданластырыў ҳәм көгалландырыў, балалар, спорт майданшаларын үскенелеў, материаллық мәдений мийрас объектлерин жарамлы ҳалда сақлаў, жерлеў орынларын шөлкемлестириў, реконструкция етиў, оңлаў ҳәм жарамлы жағдайда сақлаўға байланыслы жумысларда ықтыярлы тийкарда қатнасыўын шөлкемлестиреди, усы мақсетлерде  район, қала атқарыўшы  уйымлары ажырататуғын материаллық қаржылардан ҳәм басқа қураллардан, өзиниң қаржыларынан пайдаланады, жәмийетлик жәрдемди (хашарларды) шөлкемлестиреди, көриклер ҳәм таңлаўлар өткереди;

ыссылық ҳәм электр энергиясынан, ыссы ҳәм суўық суўдан үнемли пайдаланыў ҳәм олардың тийкарсыз сарпланыўын кемейтиўге қаратылған иләжлар өткереди;

дийқан ҳәм фермер хожалықларын раўажландырыўға көмеклеседи;

тийисли аймақта жәмийетлик тәртипти ҳәм жәмийетлик қәўипсизликти тәмийинлеўде, соның менен бирге пуқаралардың келиўи ҳәм кетиўин есапқа алыўды шөлкемлестириўде, жас өспиримлер арасында қадағалаўсызлық ҳәмде ҳуқық бузыўшылықлардың профилактикасына тийисли жумысларда ҳәм олардың ҳуқықларын қорғаўда ҳуқық қорғаў уйымларына көмеклеседи;

турақ жай қорынан пайдаланыў ҳәм оның сақланыўын тәмийинлеўде пуқараларға көмеклеседи;

халықтан салықлар ҳәм басқа да мәжбүрий төлемлер өз ўақтында түсиўине көмеклеседи;

пуқаралар тәрепинен коммуналлық хызметлер ҳақысын толық ҳәм өз ўақтында, есап-китабын банклер арқалы әмелге асырған ҳалда төлеўлерин коммуналлық хызмет көрсетиў кәрханалары менен биргеликте шөлкемлестиреди ҳәм қадағалайды. Халықтың коммунал хызметлери ҳақысын толық төлеўин тәмийинлегени ушын пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымына өткерилетуғын қаржыларды белгиленген тәртипте кем тәмийинленген шаңарақларға коммуналлық хызметлер ҳақысын төлеўде жәрдем бериў, пуқаралар жыйынлары уйымларының хызметкерлерин хошаметлеў ушын, сондай-ақ абаданластырыў ҳәм көгалландырыўға тийисли жумысларды өткериўге пайдаланады;

пуқараларды тәбийий апатшылықларға қарсы гүреске ҳәм олардың ақыбетлерин сапластырыўға тартыў ушын көмеклеседи;

пуқараларды пуқаралық қорғаныў бойынша илажларды өткериўге тартыўға, әскерий хызметке миннетлилер ҳәм шақырылыўшыларды хабардар етиўде ҳәмде қорғаныў ислери бөлимлерине шақырыўды шөлкемлестириўге көмеклеседи, поселка ҳәм аўыл пуқаралар жыйынларында олардың жеке-басланғыш есабы жүргизилиўин тәмийинлейди, қорғаныў ислери бөлими менен келисилген ҳалда әскерий есапты жүргизиў бойынша хызметкерин тастыйықлайды;

«Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмеси басшысын тайынлайды ҳәм дүзилмеге ағзалар қабыл етеди;

пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйин тайынлайды;

бәнтликке көмеклесиў ҳәм халықты социаллық қорғаў орайлары менен биргеликте социаллық жәрдемге мүтәж болған кем тәмийинленген шаңарақларды, жалғыз қартайған пуқараларды, пенсионерлер ҳәм майыпларды анықлайды;

жазаны өтеў мәкемелеринен азат етилген адамларды социаллық мийнет реабилитациясы ҳәм жынаятшылықтың алдын алыўға тийисли илажларды социаллық бейимлестириў орайлары менен биргеликте әмелге асырады.

Пуқаралар жыйынының кеңеси нызамшылыққа муўапық басқа да ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

 

14-статья. Пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) ўәкилликлери

Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы):

пуқаралар жыйынын (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын) шақырады;

пуқаралар жыйынына - жуўаплы хаткердиң, пуқаралар жыйыны жумысының баслы бағдарлары бойынша комиссиялары ҳәм тексериў комиссиясы баслықлары ҳәм ағзаларының кандидатураларын, поселка ҳәм аўыл пуқаралар жыйыны кеңесине - әскерий есапты жүргизиў бойынша хызметкердиң кандидатурасын тастыйықлаў ушын усынады;

пуқаралар жыйыны ҳәм оның уйымлары тәрепинен өз ўәкилликлерин әмелге асырыўға, сондай-ақ қарарларды орынлаўға тийисли жумысларды шөлкемлестиреди;

мәмлекетлик уйымларда, соның менен бирге судта, юридикалық ҳәм физикалық шахслар менен қатнасықларында пуқаралар жыйынының мәплерин жақлайды, пуқаралар жыйыны атынан шәртнамалар, сондай-ақ мийнет шәртнамаларын дүзеди;

пуқаралар жыйыны қаржыларына нызамшылыққа муўапық бийлик етеди;

тийисли аймақта мәсләҳәт орайлары жумысын шөлкемлестиреди;

ийесиз мүлкти, мийрас ретинде пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымына өткен мүлкти, сондай-ақ емлеў мәкемелеринде турғанлығы себепли ўақтынша болмаған жалғыз баслы шахслардың мүлкин, қәнигелестирилген оқыў-тәрбия мәкемелеринде яки қайырхомлық ҳәм қәўендерликте турған, шаңараққа тәрбияға тапсырылған жетим балалардың, ата-анасының қарамағынан айырылған балалардың мүлкин сақлаў бойынша илажларды көреди;

спиртли ишимликлер, нәшебентлик затлар ҳәм психотроп затларды пайдаланыў нәтийжесинде пуқараны қатнасыққа уқыпсыз деп табыў ҳаққында яки пуқараны руўхый жағдайы бузылғанлығы (руўхый кеселлиги яки ақылы зайыплығы) себепли қатнасыққа уқыпсыз деп табыў ҳаққында судқа арза береди;

кем тәмийинленген шаңарақлардың, жетим балалардың, ата-анасының қарамағынан айырылған балалардың, сондай-ақ тәбийий апатшылықтан ҳәм техноген характерли айрықша жағдайлардан жәбир көрген пуқаралардың материаллық ҳәм турақ-жай, турмыслық жағдайларын жақсылаў ҳаққында тийисли мәмлекетлик уйымларға усыныслар киргизеди;

жергиликли мәмлекетлик ҳәкимият уйымларына жаңа жерлеў орынларын пайда етиў ҳәм бурыннан бар болғанларын реконструкция етиў ҳаққында усыныслар киргизеди;

жас өспиримлердиң ҳуқықларын қорғаў бойынша жәмийетлик жумысларды шөлкемлестиреди, жетим балалар, ата-ана қарамағынан айрылған балалар ҳаққындағы мағлыўматларды қайырқомлық ҳәм қәўендерлик уйымларына усынады, сондай-ақ бундай балаларды тийисли мәмлекетлик мәкемелерге жайластырыўға көмеклеседи;

ишки ислер уйымларының профилактика бойынша тийисли инспекторы менен биргеликте «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмесиниң жумысы үстинен қадағалаўды әмелге асырады;

тийисли аймақта байрам күнлери ҳәм белгили сәнелерге байланыслы ғалаба илажлардың өткерилиўин шөлкемлестиреди;

дизимнен өтпеген диний шөлкемлер ҳәрекет етиўиниң, диний көзқарасты мәжбүрлеп енгизиў жағдайларының алдын алыўды шөлкемлестиреди, ҳүждан еркинлиги ҳәм диний шөлкемлер ҳаққындағы нызамшылыққа муўапықластырыў менен байланыслы басқа да мәселелерди шешеди;

пуқаралар жыйынының жуўаплы хаткери, диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйи, әскерий есапты жүргизиў бойынша хызметкердиң жумысын муўапықластырады;

пуқараларды қабыллаўды әмелге асырады, олардың арзаларын, усынысларын ҳәм шағымларын қарап шығады;

пуқараларға олардың шаңарақлық ҳәм мүликлик жағдайы туўралы мағлыўматнамалар ҳәмде ҳүжжетлер, нызамшылықта нәзерде тутылған басқа да ҳүжжетлер берилиўин тәмийинлейди;

пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының өз ўәкилликлери шеңберинде қабыл еткен қарарларын орынламағанлығы яки тийисли дәрежеде орынламағанлығы ушын лаўазымлы шахсларды жуўапкершиликке тартыў ҳаққында нызамда белгиленген тәртипте тийисли мәмлекетлик уйымларға ҳәм басқа да кәрханалар, мәкемелер ҳәмде шөлкемлерге усыныслар береди;

тийисли мәмлекетлик уйымлардан қорғалатуғын тәбийий аймақлар, материаллық мәдений мийрас объектлери ҳаққында мағлыўматлар сорайды ҳәм алады.

Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) нызамшылыққа муўапық басқада ўәкилликлерди әмелге асырыўы мүмкин.

Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) белгиленген үлгидеги гүўалыққа ийе болады. Пуқаралар жыйын баслығының (ақсақалының) гүўалығының үлгиси Өзбекстан Республикасы Министрлер Кабинети тәрепинен белгиленеди.

 

15-статья. Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) тәрепинен өлимди дизимге алыў ҳәм исеним қағазларын тастыйықлаў

Поселка ҳәм аўыл пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) белгиленген тәртипте өлимди дизимге алыўы мүмкин.

Поселка ҳәм аўыл пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) корреспонденцияны, соның ишинде пул ҳәм посылкаларды алыўға, ис ҳақыны ҳәм мийнет қатнасықлары менен байланыслы басқа да төлемлерди алыўға, авторлар ҳәм ойлап табыўшыларға төленетуғын ҳақыларды, пенсиялар, напақалар ҳәм стипендияларды, сондай-ақ банклардан суммаларды алыўға исеним қағазларын белгиленген тәртипте тастыйықлаўы мүмкин.

 

16-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тәрепинен жәмийетлик қадағалаўдың әмелге асырылыўы

Жәмийетлик қадағалаў пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тәрепинен төмендеги түрлерде әмелге асырылады:

тийисли аймақта нызамлар ҳәм басқада нызам актлериниң орынланыўы жағдайын үйрениў;

тийисли шаралар көриў ушын мәмлекетлик уйымларға мүрәжат етиў;

мәмлекетлик уйымлардың ўәкиллигине кириўши ҳәм социаллық әҳмийетке ийе мәселелер бойынша сораўлар жибериў.

Жәмийетлик қадағалаў нызамшылыққа муўапық басқа да түрлерде де әмелге асырылыўы мүмкин.

Жәмийетлик қадағалаў ғалаба хабар қураллары, мәмлекетлик емес коммерциаллық емес шөлкемлер ҳәм басқа да шөлкемлер менен биргеликте әмелге асырылыўы мүмкин.

Мәмлекетлик уйымлар пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына жәмийетлик қадағалаўды әмелге асырыўда көмеклесиўи ҳәм нызамшылыққа муўапық олардың мүрәжатлери бойынша өз ўақтында илажлар көриўи шәрт.

 

17-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының исбилерменлик хызметин раўажландырыўға көмеклесиўи

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тийисли аймақта исбилерменликти, соның ишинде, шаңарақлық исбилерменлик ҳәм өнерментшилик жумысын раўажландырыўға көмеклесиў мақсетинде мәсләҳәт орайларын шөлкемлестириўге ҳақылы.

Мәсләҳәт орайлары юридикалық шахс болмайды. Мәсләҳәт орайлары хызмети менен байланыслы қаржылар пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының өз қаржылары есабынан қапланады, сондай-ақ юридикалық ҳәм физикалық шахслардың қәўендерлиги есабынан қапланыўы мүмкин.

Мәмлекетлик уйымлар мәсләҳәт орайлары хызметин шөлкемлестириўде пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларына көмеклеседи, мәсләҳәт орайлары өз ўазыйпаларын әмелге асырыў ушын пуқаралар жыйынларына белгиленген тәртипте имаратлар береди. Тийисли аймақта жайласқан билимлендириў мәкемелери пуқаралар жыйыны сораўына муўапық мәсләҳәт орайларына қысқа мүддетли курсларды өткериў ушын оқыў процессинен бос турған оқыў ханаларын берип турыўы мүмкин.

Мәмлекетлик уйымлар, кәрханалар, мәкемелер, шөлкемлер ўәкиллери, сондай-ақ пуқаралар мәсләҳәт орайларының жумысына қатнасыўы, сондай-ақ, қысқа мүддетли курсларда билим бериў, тийисли аймақта исбилерменлик жумысын раўажландырыў мәселелери бойынша мәсләҳәтлер бериўи мүмкин.

Мәсләҳәт орайлары:

исбилерменлик жумысын шөлкемлестирмекши болған, тийисли аймақта жасаўшы пуқараларды экономика, бухгалтерия есабы, исбилерменлик жумысы ҳаққындағы ҳәм салық ҳаққындағы нызамшылық тийкарларын үйретиў бойынша қысқа мүддетли курслар шөлкемлестиреди, сондай-ақ оларға исбилерменлик субъектлерине нызамшылықта белгиленген жеңилликлер ҳәм преференциялар ҳаққында мағлыўмат береди;

бәнтликке көмеклесиў ҳәм халықты социаллық қорғаў орайлары менен биргеликте жаслардың тийисли аймақта жайласқан кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлерге жумысқа орналасыўына, олардың усы кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлерге, сондай-ақ өнерментлерге бекитилиўине көмеклеседи;

тийисли аймақта жасаўшы пуқараларға исбилерменлик хызметин шөлкемлестириўде, соның менен бирге исбилерменлик хызмети субъектлерин мәмлекетлик дизимнен өткизиў ушын тийисли ҳүжжетлерди таярлаўда көмеклеседи;

тийисли аймақтағы исбилерменлик субъектлерине, соның ишинде, шаңарақлық исбилерменлик ҳәм өнерментшилик жумысы субъектлерине нызамшылықта белгиленген жеңилликлер, преференциялардан пайдаланыўда, исбилерменлик хызметин раўажландырыў мақсетинде кредит алыў ушын тийисли ҳүжжетлерди таярлаўда көмеклеседи.

Мәсләҳәт орайлары нызамшылыққа муўапық басқа да хызметти әмелге асырыўы мүмкин.

Мәсләҳәт орайлары ҳаққындағы реже пуқаралар жыйыны тәрепинен тастыйықланады.

 

18-статья. Пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар ҳәм тексериў комиссиясы

Пуқаралар жыйынларында пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша төмендеги комиссиялар дүзиледи:
жарастырыў комиссиясы;
ағартыўшылық ҳәм руўхыйлық мәселелери бойынша комиссия;
социаллық қоллап-қуўатлаў бойынша комиссия;
ҳаял-қызлар менен ислесиў бойынша комиссия;
жас өспиримлер, жаслар ҳәм спорт мәселелери бойынша комиссия;
исбилерменлик жумысы ҳәм шаңарақлық бизнести раўажландырыў мәселелери бойынша комиссия;
экология ҳәм тәбиятты қорғаў, абаданластырыў ҳәм көгалландырыў бойынша комиссия;
жәмийетлик қадағалаў ҳәм тутыныўшылардың ҳуқықларын қорғаў бойынша комиссия.

Тийисли аймақтағы машқалалардың зәрүрлигине қарап, пуқаралар жыйыны тәрепинен пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша басқа комиссиялар да дүзилиўи мүмкин.

Комиссияларға басшылық, әдетте, пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлери тәрепинен әмелге асырылады.

Комиссия ағзаларын сайлаў ашық яки жасырын даўыс бериў жолы менен, пуқаралардың нызамда белгиленген сайлаў ҳуқықлары кепилликлери тәмийинленген ҳалда әмелге асырылады. Комиссия қурамына талабан етип көрсетилген шахс пуқаралар жыйынында (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысында) қатнасып атырғанлардың ярымынан көпшилиги оны жақлап даўыс берген жағдайда сайланған есапланады.

Тексериў комиссиясы пуқаралар жыйынының финанс-хожалық жумысын тексериў ушын дүзиледи.

Тексериў комиссиясы өз жумысын ғәрезсиз әмелге асырады ҳәм тек ғана пуқаралар жыйынына есабат береди.

Тексериў комиссиясы ағзалары бир ўақыттың өзинде пуқаралар жыйынының басқа да уйымының ағзасы бола алмайды.

Пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар ҳәм тексериў комиссиясы өз жумысларын пуқаралар жыйыны тәрепинен тастыйықланатуғын режелер тийкарында әмелге асырады.

Пуқаралар жыйыны жумысының тийкарғы бағдарлары бойынша комиссиялар ҳәм тексериў комиссиясы ҳаққындағы үлги режелер Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси Президиумы тәрепинен тастыйықланады.

 

19-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳәм олардың лаўазымлы шахслары қарарларының мәжбүрийлиги

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының өз ўәкилликлери шеңберинде қабыл еткен қарарлары тийисли аймақта жасаўшы пуқаралар, тийисли аймақта жайласқан юридикалық шахслар, сондай-ақ олардың лаўазымлы шахслары тәрепинен орынланыўы ушын мәжбүрий болып табылады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының қарарларын орынламаў ямаса талап дәрежесинде орынламаў нызамға муўапық жуўапкершиликке себеп болады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының қарарлары оларды қабыл еткен уйымлар ҳәм лаўазымлы шахслар тәрепинен бийкар етилиўи ямаса суд қарары менен ҳақыйқый емес деп табылыўы мүмкин.

 

 

3-БАП. ПУҚАРАЛАРДЫҢ ӨЗИН-ӨЗИ БАСҚАРЫЎ УЙЫМЛАРЫ ЖУМЫСЫН ШӨЛКЕМЛЕСТИРИЎ

 

20-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жумысын муўапықластырыў

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымының жумысын муўапықластырыў пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысын муўапықластырыў бойынша республикалық кеңеси тәрепинен, районлар ҳәм қалаларда болса - муўапықластырыў бойынша тийисли кеңеслер тәрепинен әмелге асырылады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысын муўапықластырыў бойынша тийисли кеңеслерди дүзиў тәртиби ҳәм олардың ўәкилликлери Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңеси тәрепинен тастыйықланатуғын режелерде белгиленеди.

 

21-статья. Пуқаралар жыйынын (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын) шақырыў тәртиби

Пуқаралар жыйыны пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы), кеңеси тәрепинен зәрүрликке қарай, лекин ҳәр шеректе кеминде бир мәрте шақырылады. Пуқаралар жыйыны халық депутатлары районлық, қалалық Кеңесиниң, район, қала ҳәкиминиң ямаса он сегиз жасқа шыққан ҳәм усы аймақта турақлы түрде жасайтуғын пуқаралардың ең кеминде үштен бириниң интасы бойынша шақырылыўы мүмкин.

Пуқаралар жыйыны пуқаралар жыйынында қатнасыў ҳуқықына ийе болған адамлардың ярымынан асламы қатнасқан жағдайда ҳуқықлы болады.

Пуқаралар жыйынын алып барыў ушын президиум сайланады. Жыйынды пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) ямаса баслықтың кеңесгөйлеринен биреўи алып барады. Барлық мәселелер бойынша қарарлар ашық ямаса жабық даўыс бериў арқалы әпиўайы көпшилик даўыс пенен қабыл етиледи.

Пуқаралар жыйынында өткерилген сәне, қатнасқан пуқаралар саны, күн тәртиби ҳәм қабыл етилген қарарлар көрсетилген протоколлар жүргизиледи. Пуқаралар жыйынының протоколына ҳәм қарарына пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) ҳәм жуўаплы хаткери қол қояды. Пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) жоқ ўақтында, пуқаралар жыйынының протоколына ҳәм қарарына баслықтың кеңесгөйлериниң бири ҳәм жуўаплы хаткер қол қояды.

Пуқаралар жыйынын шақырыўдың мүмкиншилиги болмағанда, пуқаралар жыйыны кеңеси пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын өткериў ҳаққында қарар қабыл етеди. Пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысына ҳәўлилер, турақ-жайлар, көшелерден пуқаралардың ўәкиллери жибериледи. Қурамында мәкан-кеңеслер бар болған поселкалар ҳәм аўыллар пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысына мәкан-кеңеслерден пуқаралардың ўәкиллери жибериледи. Ўәкиллик нормаларын пуқаралар жыйынлары баслықлары (ақсақаллары) ҳәм олардың кеңесгөйлери сайлаўын шөлкемлестириў ҳәмде өткизиўге көмеклесиўши тийисли комиссия белгилейди.

Пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысы онда пуқаралардың ҳәўлилер, турақ-жайлар, көшелер ҳәм мәкан-кеңеслердеги ўәкиллердиң ең кеминде үштен екиси қатнасқан жағдайда ҳуқықлы болады ҳәмде усы Нызамда пуқаралар жыйынларын өткериў тәртибине қойылатуғын талапларға муўапық өткериледи.

Пуқаралар жыйынында (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысында) тийисли аймақта жайласқан кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлердиң ўәкиллери өз жумысы мәселелери бойынша мәсләҳәт даўысы менен қатнасыў ҳуқықына ийе.

 

22-статья. Пуқаралар жыйыны кеңесиниң жумыс ислеў тәртиби

Пуқаралар жыйыны кеңесиниң мәжилиси пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) тәрепинен, зәрүрликке қарай, бирақ кеминде айына бир мәрте өткериледи.

Пуқаралар жыйыны кеңесиниң мәжилиси, егер оның жумысына кеңес ағзаларының кеминде үштен екиси қатнасып атырған болса, ҳуқықлы болып есапланады. Қарар, егер оны пуқаралар жыйыны кеңесине қатнасқан ағзаларының ярымынан асламы жақлап даўыс берген болса, қабыл етилген болып табылады.

Пуқаралар жыйыны кеңесиниң қарары ашық даўыс бериў жолы менен қабыл етиледи.

 

23-статья. Пуқаралар жыйынының баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин сайлаў

Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) ҳәм оның кеңесгөйлери еки ярым жыл мүддетке сайланады.

Пуқаралар жыйынының  баслығын (ақсақалын) ҳәм оның кеңесгөйлерин сайлаў тәртиби нызамда белгиленеди.

 

24-статья. Пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) ўәкилликлерин мүддетинен бурын тоқтатыў

Пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) ўәкилликлери төмендеги жағдайларда мүддетинен бурын тоқтатылады:
ол өз ўәкилликлеринен бас тартқанда;
пуқаралар жыйыны баслығы (ақсақалы) улыўма қабыл етилген әдеплилик нормаларын қопал рәўиште бузыўшы, баслық (ақсақал) атын аяқ асты етиўши ҳәм пуқаралар жыйыны абыройына зыян жеткизиўши ҳәрекетлер ҳәм унамсыз ислер ислеген, сондай-ақ өз ўазыйпаларын турақлы түрде себепсиз орынламаған жағдайда пуқаралар жыйыны (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысы) тәрепинен қарар қабыл етилгенде;
ол белгиленген тәртипте қатнасықларға жарамсыз деп табылғанда;
оның қарсысына судтың айыплаў ҳүкими нызамлы күшине киргенде;
ол судтың нызамлы күшине кирген қарары тийкарында дерексиз жоғалған деп табылған ямаса қайтыс болған деп жәрияланғанда;
ол Өзбекстан Республикасы пуқаралығын жойтқан жағдайда;
ол денсаўлығының жағдайы яки басқа кеширимли себеплерге көре үш ай даўамында өз ўазыйпаларын орынлай алмай қалғанда;
ол қайтыс болғанда.

 

25-статья. Пуқаралар жыйыны уйымларының жумысын шөлкемлестириў

Пуқаралар жыйыны уйымларының жумысын шөлкемлестириўди оның кеңеси ҳәм пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы) әмелге асырады.

Пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) кеңесгөйлери арасында ўазыйпаларды бөлистириў баслықтың (ақсақалдың) усынысы бойынша пуқаралар жыйыны тәрепинен әмелге асырылады.

Пуқаралар жыйыны кеңеси өз аппаратына ийе болыўы мүмкин, оның хызметкерлериниң саны пуқаралар жыйын тәрепинен белгиленеди. Жуўаплы хаткер ҳәм кеңес аппараты хызметкерлери пуқаралар жыйынын (пуқаралар ўәкиллериниң жыйналысын), пуқаралар жыйыны кеңеси мәжилисин өткериўге керекли материалларды таярлайды, пуқаралар жыйынының, пуқаралар жыйыны кеңесиниң ҳәм пуқаралар жыйыны баслығының (ақсақалының) қарарларын орынлаўшыларға өз ўақтында жеткерилиўин тәмийинлейди, ис жүргизиўди әмелге асырады.

Пуқаралар жыйынының баслығы (ақсақалы), жуўаплы хаткери ҳәм кеңес аппараты хызметкерлери, пуқаралар жыйынының диний ағартыўшылық ҳәм руўхый-әдеплилик тәрбия мәселелери бойынша кеңесгөйи ҳәмде «Мәкан сақшысы» жәмийетлик дүзилмесиниң басшысы пуқаралар жыйынының өз қаржылары ҳәм нызамшылықта нәзерде тутылған тәртипте жергиликли бюджет қаржылары есабынан тәмийинлениўи мүмкин.

 

 

4-БАП. ПУҚАРАЛАРДЫҢ ӨЗИН-ӨЗИ БАСҚАРЫЎ УЙЫМЛАРЫ ЖУМЫСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИЙКАРЛАРЫ

 

26-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының мүлки

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары тәрепинен пайда етилген, алынған ямаса нызамда белгиленген тәртипте оларға берилген жәмийетлик, социаллық-турмыс объектлер ҳәм басқа да мақсетлерге гөзленген объектлер, сондай-ақ транспорт қураллары, хожалық үскенелери ҳәм басқа да көшетуғын ҳәм көшпес мүлк олардың мүлки болып есапланады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының мүлкине қол қатылмайды ҳәм нызам менен қорғалады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары өз мүлки болған объектлерди ўақытша ямаса турақлы түрде пайдаланыў ушын юридикалық ҳәм физикалық шахсларға бериўге, ижараға тапсырыўға, белгиленген тәртипте өз ийелигинен шығарыўға, сондай-ақ нызамшылыққа муўапық усы объектлер менен байланыслы басқа да келисимлер дүзиўге ҳақылы.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары коммуналлық хызметлер, салықлар ҳәм басқа да мәжбүрий төлемлерди төлеўде нызамшылықта белгиленген тәртипте жеңилликлер ҳәм преференциялардан пайдаланады.

 

27-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының қаржы тийкары

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары жумысының қаржы тийкары өз қаржыларынан, жергиликли бюджетлер қаржыларынан, юридикалық ҳәм физикалық шахслардың қәўендерлик қайыр-сақаўатларынан, сондай-ақ нызамшылықта нәзерде тутылған басқа да қаржылардан қуралады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары банк есап бетлериндеги финанслық қаржыларын нызамшылықта белгиленген тәртипте өз бетинше пайдаланады.

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының финанслық қаржылары алып қойылыўы мүмкин емес.

Пуқаралар жыйынының кеңеси финанслық қаржылардан пайдаланыў ҳаққында ҳәр шеректе пуқаралар жыйыны алдында есап береди.

 

28-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларын салыққа тартыў

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары Қарақалпақстан Республикасы Бюджетине ҳәм мәмлекетлик мақсетли қорларына мәмлекетлик емес коммерциялық емес шөлкемлер ушын нәзерде тутылған тәртипте салықлар ҳәмде басқада мәжбүрий төлемлерди төлейди.

 

5-БАП. ЖУЎМАҚЛАЎШЫ РЕЖЕЛЕР

 

29-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының есабы ҳәм есап бериўи

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары өз жумысларының есабын жүргизеди ҳәмде нызамшылықта белгиленген тәртипте мәмлекетлик статистика ҳәм салық хызмети уйымларына есабат береди.

 

30-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының мүрәжатларын қарап шығыўдың шәртлилиги

Пуқаралардың  өзин-өзи басқарыў уйымларының ҳәм олардың лаўазымлы шахсларының мүрәжатлары мәмлекетлик уйымлар, кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлер, олардың лаўазымлы шахслары тәрепинен өз ўәкилликлери шеңберинде нызамда белгиленген мүддетте қарап шығылыўы шәрт.

 

31-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларын қайта дүзиў ҳәм олардың жумысын тоқтатыў

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларын қайта дүзиў ҳәм олардың жумысын тоқтатыў ҳәкимшилик-аймақлық бирликлер ҳәм мәканлар қосылғанда, бөлингенде, сапластырылғанда, шегералары өзгертилгенде пуқаралар жыйынының қарарына тийкарланып нызамшылыққа муўапық әмелге асырылады.

 

32-статья. Тартысларды шешиў

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымларының жумысы тараўындағы тартыслар нызамшылықта нәзерде тутылған тәртипте шешиледи.

 

33-статья. Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққындағы нызамшылықты бузғанлығы ушын жуўапкерлик

Пуқаралардың өзин-өзи басқарыў уйымлары ҳаққындағы нызамшылықты бузыўда айыпкер адамлар белгиленген тәртипте жуўапкер болады.

 

 

Қарақалпақстан Республикасы
Жоқарғы Кеңесиниң Баслығы                                                    М.Ерниязов

 

Басқа жаңалықлар RSS

10.10.2019 Хошхабар: Тақыятас районы пахта тапсырыў шəртнамасын орынлады

Тақыятаслы пидайы, мийнеткеш пахтакешлердиң аўызбиршиликте  еткен мийнетлериниң нəтийжесинде бул район мəмлекетимизге пахта тапсырыў бойынша шəртнамалық режесин биринши болып артығы менен, яғный, 100,6 пайызға орынлап, мийнет жеңисине еристи.